Ticari ilişkilerde, satılan bir mal veya sunulan bir hizmet karşılığında düzenlenen faturanın bedelinin, belirlenen vade tarihinde ödenmemesi durumunda ortaya çıkan finansal maliyete vade farkı denir. Satıcı firma, parasını geç tahsil ettiği için katlandığı alternatif maliyeti veya enflasyonist kaybı gecikme faizi işleterek alıcıya yansıtır.
Fatura gecikme faizi hesaplanırken ticari teamüllere göre genellikle basit faiz formülü işletilir ve aylık faiz oranı günlük kırılıma indirgenir. Hesaplama adımları şu şekildedir:
Günlük Faiz Oranı = Aylık Faiz Oranı / 30
Net Gecikme Faizi = Fatura Tutarı × Günlük Faiz Oranı × Geciken Gün Sayısı
Örnek Hesaplama: 100.000 TL tutarındaki bir faturanın vadesi 30 gün geçmiş olsun. Sözleşmede belirlenen aylık gecikme faizi oranı ise %5 olsun.
30 günlük toplam faiz oranı %5 yapacağından, KDV hariç Net Vade Farkı şu şekilde hesaplanır: 100.000 TL × 0,05 = 5.000 TL.
Geciken ödeme karşılığında hesaplanan vade farkı, yasal olarak asıl teslim edilen mal veya hizmetin bedelinin bir unsuru (uzantısı) kabul edilir. Bu nedenle, vade farkı faturası kesilirken, asıl faturada uygulanan KDV oranı ne ise aynı KDV oranı uygulanmalıdır.
Eğer asıl sattığınız ürün %20 KDV'ye tabi bir hizmetse, keseceğiniz vade farkı faturası da %20 KDV'li olmalıdır. Eğer asıl satış KDV'den muaf ise vade farkı da KDV'siz (%0) olarak faturalandırılır.
İki ticari işletme arasında yazılı bir sözleşme yoksa veya sözleşmede gecikme faiz oranına yer verilmemişse, T.C. Merkez Bankası (TCMB) tarafından her yıl ilan edilen "Ticari İşlerde Temerrüt Faizi" veya yasal faiz oranları baz alınır. Bu oran dönem dönem güncellendiği için uyuşmazlık yaşamamak adına fatura arkalarına veya sözleşmelere aylık net bir gecikme faizi maddesi eklenmesi işletmelerin lehinedir.
